Η παρακμή της Ευρώπης; Tου Γιώργου Σιακαντάρη

Το Politico σε ένα πρωτοφανές αντιδραστικό δημοσίευμά του συνέκρινε τη νέα εμπορική συμφωνία της ΕΕ με τις ΗΠΑ με την ταπεινωτική συνθήκη της ηττημένης Κίνας μετά τον «Πόλεμο του Όπιου». Με αφορμή την φωτογραφία με τον Τραμπ από τη μια πλευρά του γραφείου του και τους ηγέτες της ΕΕ από την άλλη, όλους μαζί, πολλοί μίλησαν για παρακμή της Ευρώπης.

Εκατό επτά χρόνια πριν, το 1918, ο Όσβαλντ Σπένγκλερ εξέδωσε το Μανιφέστο της αντιδραστικής σκέψης, το «Η παρακμή της Δύσης», πιο αντιδραστικό ακόμη και από το «Κατά της Γαλλικής Επανάστασης» του Ζοζέφ ντε Μαίστρ». Και τα δυο βιβλία ήταν σαφώς στραμμένα κατά της ιδέας της Ευρώπης ως μια ενιαία πολιτισμική ταυτότητα και το κοινό τους ήταν σαφέστατα ένα αντιδραστικό κοινό του οποίου η κατάληξη ήταν η υποστήριξη του ναζισμού.

Σήμερα ζούμε την επανάληψη αυτής κοσμοθεωρίας, όχι φυσικά με το βάθος της σκέψης και τον όγκο των γνώσεων των δυο αντιδραστικών στοχαστών. Υπάρχει όμως και μια μεγάλη διαφορά. Το αντιευρωπαϊκό ρεύμα των αρχών του 20ου αιώνα συγκινούσε μόνο τους βαθύτατα αντιδραστικούς και αντιδυτικούς πολίτες. Το σημερινό αντιευρωπαϊκό ρεύμα παρασέρνει και εκείνους που ειλικρινά ανησυχούν για τις αδυναμίες της Ευρώπης και των ηγετών της, αλλά ταυτοχρόνως αδυνατούν να κατανοήσουν πώς λειτουργεί η Ευρώπη εδώ και 60 χρόνια.

Η Ευρώπη είναι συμπύκνωση μιας ιστορίας συμβιβασμών μεταξύ των κρατών που την συναποτελούν. Είναι το λιγότερο άδικο, για εμένα είναι βαθύτατος αναχρονισμός, το καπρίτσιο ενός μεγαλομανούς που ήθελε να εξευτελίσει τους συνομιλητές του, να γίνεται αφορμή για απαξίωση της σημερινής Ευρώπης.

Θα μπορούσαν οι ηγέτες της ΕΕ να αρνηθούν να καθίσουν απέναντι στον Τραμπ; Θα μπορούσαν. Αυτό όμως θα σήμαινε πως προσχωρούν στη δική του αντίληψη για την πολιτική ως δραστηριότητα που καθοδηγείται από τον παρορμητισμό. Διαφεύγει απ’ όλους αυτούς ότι στο δια ταύτα η Ευρώπη, με τους όντως αδύναμους ηγέτες της, δεν υποχώρησε απέναντι στην απαίτηση του Τραμπ, να εγκαταλείψει την Ουκρανία στο έλεος του ρεαλισμού του ισχυρού.

Σίγουρα, όπως τόνισε και ο Μάριο Ντράγκι, όπως παλαιότερα ένας άλλος μεγάλος Ιταλός ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ είχε δηλώσει για τη Σοβιετική Ένωση, το μοντέλο «πολιτικής οργάνωσης» της Ευρώπης, λιγότερο το οικονομικό της μοντέλο, έχει εξαντλήσει τις δυνατότητές του. Αυτή η εξάντληση, λόγω και της λαϊκής απόρριψης του Ευρωσυντάγματος, των δυνατοτήτων του πολιτικού μοντέλου της Ευρώπης εξηγεί τις αδύναμες ηγεσίες. Όχι το αντίθετο.

Οι «ανησυχίες» κάποιων φιλοευρωπαίων δίνουν «πάτημα» στους κάθε λογής αντιευρωπαίους να μιλούν για «ανδρείκελα», «κατάντια», «τυχάρπαστοι» «ξεφτιλισμένοι», «ανύπαρκτοι» ηγέτες κτλ. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες όμως δεν έκαναν τίποτα άλλο απ’ αυτό που απαιτούν οι κανόνες της Ενωμένης Ευρώπης. Παραχώρησαν το έλασσον στο αρρωστημένο εγώ του νάρκισσου Τραμπ, να «τους έχει απέναντι ως μαθητούδια» κολακεύοντάς τον, για να τους παραχωρήσει τη δυνατότητα να στηρίξουν την Ουκρανία έναντι των βλέψεων του Πούτιν. Έστω και αν η σημερινή Ευρώπη είναι αδύναμη να επιβάλλει τους όρους της.

Έτσι όμως κτίστηκε η Ευρώπη και αυτό δεν αρέσει σ’ όλους όσοι μιλούν για την «παρακμή» της. Πάντως ας μη το κρύβουν ορισμένοι πως καθοδηγούνται από τον αντιδυτικισμό και όχι από το ενδιαφέρον για την Ευρώπη.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ Σαββατοκύριακο