Γ. ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗΣ (στην ananeotikiaristera.gr): «Ο Τραμπ νικήθηκε όχι και ο τραμπισμός, γιατί δεν νικήθηκαν οι συνθήκες που τον γέννησαν».

Του Κώστα Πανδή

 Ο Διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, συγγραφέας Γιώργος Σιακαντάρης, μιλά στην «ananeotikiaristera.gr» για τις αμερικανικές εκλογές και αναφέρεται σε τρία βιβλία αμερικανών συγγραφέων διαφορετικών εποχών (Λιούις 1936, Ροθ 2004,Μάγιερ)  που καταγράφουν όλες τις κοινωνικές εξελίξεις που γεννούν το φαινόμενο Τραμπ και το πώς οι εξελίξεις αυτές οδηγούν στην επιβολή της μισαλλοδοξίας στην ανεκτική κοινωνία. Θεωρεί ότι η αντοχή που επέδειξε ο τραμπισμός δεν οφείλεται, ούτε μόνο στον  αντι- συστημισμό που καλλιεργεί ο λαϊκισμός, ούτε στο νεοφιλελευθερισμό, ούτε και στο φόβο του πολυπολιτισμού και της μετανάστευσης, αλλά στις ταξικές αλλαγές που συντελούνται σε Αμερική και Ευρώπη και στις απρόβλεπτες αντιδράσεις των κοινωνιών που τη στιγμή που ο μεγάλος πλούτος δεν φορολογείται αυτές χάνουν δουλειές και περιουσίες. Πιστεύει ότι αν και ο Τραμπ νικήθηκε , ο τραμπισμός, όσο δεν νικιούνται οι συνθήκες που τον γέννησαν, θα είναι παρών.

Αλλά και στην Ευρώπη αναφέρει ότι, όσο δημοκρατικές κυβερνήσεις σε εποχή οικονομικής κρίσης βοηθούν ορισμένους να αυξάνουν τον πλούτο και τους υπόλοιπους  να νοιώθουν ότι η δημοκρατία τους περιθωριοποιεί, τόσο θα αντέχουν και οι Ούρμπαν, Κατσίνσκι και οι αρνητές του Covid-19, τονίζοντας  ότι ο ανορθολογισμός θα υπάρχει πάντα  σε συνθήκες καθοδικής κοινωνικής  κινητικότητας και ανασφάλειας των πολιτών για την επόμενη ημέρα.  Εκτιμά ότι οι δημοκρατίες, με κύριο όπλο μια δίκαιη προοδευτική φορολογία, θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν  τις ανισότητες και την κοινωνική και ατομική ανασφάλεια και να αναπτύξουν τις άμυνες απέναντι στον ολοκληρωτισμό. Βλέπει ότι μπορεί μια αναγεννημένη Ευρωπαϊκή Σοσιαλδημοκρατία, ξεπερνώντας ξεπερασμένες συνταγές όπως συμβαίνει σήμερα, να βρει φρέσκο λόγο και πρόσωπα και να δώσει πολιτικές απαντήσεις στην οικονομική παγκοσμιοποίηση.

Η συνέντευξη

Πως σχολιάζετε το αποτέλεσμα των εκλογών στην Αμερική;

Ήταν το 1936 όταν ο πρώτος Αμερικανός νομπελίστας Σίνκλερ Λιούις στο βιβλίο του «Δεν γίνονται αυτά εδώ» ( μτφ: Νίκος Μάντης, εκδ. Καστανιώτη)φανταζόταν ότι στις εκλογές του 1936στην Αμερική νικά ένας ναζί υποψήφιος, ο οποίος εγκαθιδρύει ένα καθαρά ολοκληρωτικό καθεστώς, που μοιάζει με αυτό που οι Χίτλερ και Μουσολίνι είχαν ήδη εγκαθιδρύσει σε Γερμανία και Ιταλία αντίστοιχα. Κάτι ανάλογο «φαντάστηκε» το 2004, 68 χρόνια αργότερα και ο Φίλιπ Ροθ στη Συνωμοσία κατά της Αμερικής (μτφ: Ηλίας Μαγκλίνης, εκδ. Πόλις). Μόνο που αυτός έβαλε τη νίκη του δικού του φιλοναζιστή υποψηφίου να γίνεται τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1940. Υπάρχει όμως και ένα ακόμη βιβλίο ενός πιο σύγχρονου Αμερικανού συγγραφέα, του Φίλιπ Μάγιερ, η Αμερικανική σκουριά (μτφ: Κωνσταντίνος Ματσούκας, εκδ. Καστανιώτη), όπου εκεί, καλύτερα από πολλές πολιτικές αναλύσεις, καταγράφονται όλες οι κοινωνικές εξελίξεις που γεννούν τους διάφορους Τραμπ, όλες οι εξελίξεις που περιγράφουν το πώς και γιατί η μισαλλοδοξία επιβάλλεται της ανεκτικής κοινωνίας.

Τελικά ο Τραμπ δεν κατάφερε να γίνει Χίτλερ ή Μουσολίνι, λόγω της αντοχής του συστήματος ισορροπιών και ελέγχων των ΗΠΑ. Οι συνθήκες όμως που γέννησαν τον τραμπισμό, όπως έδειξε και η εκλογική αντοχή του παρά την παταγώδη αποτυχία του στην αντιμετώπιση της πανδημίας, εξακολουθούν να υπάρχουν και στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Μόνο που δεν ανάγονται μόνο στον λαϊκισμό, όπως οι περισσότεροι αναλυτές υποστηρίζουν, ούτε φυσικά ανάγονται στον νεοφιλελευθερισμό όπως μια άλλη εξίσου ρηχή οπτική γωνία υποστηρίζει από την άλλη μεριά. Η θεώρηση που βλέπει τις αιτίες του φαινομένου και της αντοχής του είτε στο κλίμα αντι- συστημισμού που καλλιεργεί ο λαϊκισμός είτε στο φόβο που γεννά  ο πολυπολιτισμός και η μετανάστευση αποφεύγουν να αναλύσουν τις ταξικές αλλαγές στην αμερικανική κοινωνία και στις ευρωπαϊκές. Αυτές οι προσεγγίσεις αποφεύγουν να δουν κατάματα πως εκτός από τον λαϊκισμό και τον νεοφιλελευθερισμό υπάρχουν και οι κοινωνίες. Και αυτές αντιδρούν απρόβλεπτα όταν χάνουν τα κεκτημένα τους αλλά και όταν βλέπουν τον πλούτο να μη φορολογείται, ενώ αυτές χάνουν δουλειές και περιουσίες. Σε τέτοιες στιγμές παρεμβαίνουν πολιτικοί σαν τον Τραμπ που απλοποιούν τα πράγματα για να δρέψουν τους καρπούς που πάντα συνοδεύουν τις απλοϊκές αναλύσεις πολύπλοκων κοινωνικών φαινομένων.

Η ήττα του Τραμπ είναι αναμφισβήτητα ένα πολύ θετικό γεγονός, το οποίο όμως δεν πρέπει να μας αποκοιμίσει και να οδηγήσει σ΄ εφησυχασμό. Ο Τραμπ νικήθηκε όχι και ο τραμπισμός, γιατί δεν νικήθηκαν οι συνθήκες που τον γέννησαν. Τόσο η νίκη του το 2016 όσο και οι αντοχές του το 2020 δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία ή τουλάχιστον δεν έπρεπε να είναι κεραυνός εν αιθρία.

Το φαινόμενο Τραμπ είναι απειλή και για την Ευρώπη;

Φαινόμενα τραμπισμού υπάρχουν στην Ευρώπη πολύ πριν το 2016. Δυστυχώς και οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες απειλούνται όταν οι πολίτες βλέπουν πώς παρά την οικονομική κρίση υπάρχουν ορισμένοι που με τη βοήθεια των δημοκρατικών κυβερνήσεων αυξάνουν τον πλούτο τους, την ώρα που οι ίδιοι αισθάνονται ότι η δημοκρατία τους περιθωριοποιεί. Έτσι πρέπει να ερμηνευθεί η αντοχή των Τραμπ, Κατσίνσκι και Ούρμπαν αλλά η ύπαρξη του φαινομένου των αρνητών της Covid -19 και όχι με την ελιτίστικη επίκληση της ανοησίας και του ψεκασμού. Ή τουλάχιστον όχι μόνο. Ο ανορθολογισμός δεν φυτρώνει μεταφυσικά αλλά κοιλοπονά στις συνθήκες καθοδικής κοινωνικής κινητικότητας και ανασφάλειας για την αυριανή ημέρα που ζουν οι πολίτες στις περισσότερες ευρωπαϊκές κοινωνίες. Οι πλουραλιστικές δημοκρατίες καλούνται να αντιμετωπίσουν δυο μέγιστα προβλήματα: Τις ανισότητες και την κοινωνική και ατομική ανασφάλεια. Προβλήματα που επιτείνονται από την αίσθηση του αποκλεισμού των πολιτών από τις αποφάσεις που τους αφορούν. Μόνο αντιμετωπίζοντας αυτά τα προβλήματα με κύριο όπλο μια δίκαιη προοδευτική φορολογία οι δημοκρατίες μπορούν να στήσουν τις άμυνές τους κατά του ολοκληρωτισμού. Διαφορετικά ο Τραμπ θα επιστρέψει στις ΗΠΑ το 2024 με άλλο όνομα ή και το ίδιο και στην Ευρώπη θα είναι διαρκώς παρών. Σ’ αυτό το πλαίσιο θα έβλεπα και την αναγέννηση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας μέσα από ένα φρέσκο λόγο και πρόσωπα που θα έχουν πολιτικές απαντήσεις στην οικονομική παγκοσμιοποίηση και όχι μέσα από την αναπαραγωγή ξεπερασμένων συνταγών και υλικών, όπως δυστυχώς συμβαίνει σήμερα. Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία ή θα είναι σοσιαλδημοκρατία του σήμερα και του αύριο ή δεν θα είναι σοσιαλδημοκρατία.