Οι οικονομικοί και ανθρώπινοι πόροι των ΑΕΙ. Της Ευγενίας Μπουρνόβα

Παρέμβαση στην ημερίδα του InSocial και του τομέα Παιδείας του ΠΑΣΟΚ Κινήματος Αλλαγής: «Πανεπιστήμια-Ανοίγουμε τον διάλογο», στη θεματική ενότητα: “Προτεραιότητα το Δημόσιο Πανεπιστήμιο”.

Η χρηματοδότηση και οι ανθρώπινοι πόροι, δηλαδή το διδακτικό αλλά και το ενδιάμεσο βοηθητικό τεχνικό προσωπικό, είναι δυο από τα βασικά στοιχεία για την ενίσχυση του δημόσιου πανεπιστημίου.

Πολλές Σύγκλητοι έχουν δημοσιοποιήσει τα στοιχεία όπου φαίνεται η δραματική μείωση είτε της κρατικής επιχορήγησης είτε του αριθμού των διδασκόντων σε ποσοστά που κυμαίνονται γύρω στο 40 με 50% στη διάρκεια των τελευταίων 15 περίπου χρόνων. Η κυβέρνηση συνεχίζει να απευθύνεται στους δημοσιογράφους και όχι στα ΑΕΙ ούτε στα κόμματα ούτε στην Ομοσπονδία των πανεπιστημιακών, την ΠΟΣΔΕΠ, και να διατείνεται ότι οι πραγματικοί αριθμοί δεν είναι αυτοί που δηλώνουν τα όργανα διοίκησης των ιδρυμάτων! Γιατί δεν διαψεύδει τότε τις συγκλήτους;

Προφανώς, τα πανεπιστήμια λειτουργούν εδώ και 15 τουλάχιστον χρόνια με χρήματα που δεν προέρχονται μόνο από την κρατική επιχορήγηση.

Συγκεκριμένα, τα μεγάλα ιδρύματα (όπως το ΕΚΠΑ, το ΑΠΘ ή το Πανεπιστήμιο Θεσσαλία ή Πατρών) έχουν π.χ. γύρω στα 10 εκατομμύρια κρατική επιχορήγηση το καθένα αλλά για να λειτουργήσει όμως χρειάζεται τουλάχιστον τα διπλάσια ή τριπλάσια χρήματα.  

Πράγματι, τα μεγάλα ιδρύματα έχουν έσοδα από προγράμματα τουλάχιστον διπλάσια ή τριπλάσια από την κρατική επιχορήγηση κάθε χρόνο. Όμως, η κρατική επιχορήγηση δεν επαρκεί παρά μονό για τη ΔΕΗ, τον ΟΤΕ, την ΕΥΠΑΔ και ίσως ένα μικρό μέρος για καθαριότητα! Όλα τα υλικά, οι Η/Υ, η συντήρηση της υλικοτεχνικής υποδομής και ό,τι άλλο χρειάζεται η λειτουργία ενός πανεπιστημίου προέρχεται από τα προγράμματα.

Τι είναι αυτά; μα σε μεγάλο βαθμό τα ανταγωνιστικά προγράμματα που οι συνάδελφοι καταφέρνουν ΜΟΝΟΙ ΤΟΥΣ να φέρνουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση και όταν έρχεται αυτή η χρηματοδότηση το πανεπιστήμιο παρακρατεί το 16% για τις λειτουργικές του ανάγκες.  Ωστόσο, κανείς δεν βοήθησε τον/την συνάδελφο να γράψει την ερευνητική πρόταση με την οποία συναγωνίστηκε άλλους συναδέλφους, άλλων κρατών, που όμως υποστηρίζονται από πολυάριθμο βοηθητικό εξειδικευμένο προσωπικό.

Όταν τα έσοδα  δεν είναι από προγράμματα και μελέτες που φέρνουν οι συνάδελφοι, τότε είναι από τα μεταπτυχιακά προγράμματα που πλέον είναι παντού σχεδόν με δίδακτρα. Άρα, τα πανεπιστήμια λειτουργούν τουλάχιστον κατά το ήμισυ με ιδιωτικά χρήματα, είτε των συναδέλφων είτε των πολιτών που θέλουν να κάνουν μεταπτυχιακά.

Δυο θέματα εγείρονται όμως εδώ.

Το πρώτο είναι η διαρκής ενασχόληση των συναδέλφων με την προσέλκυση ξένων χρηματοδοτήσεων. Η λογική που κρατάει τους πανεπιστημιακούς μισθούς σε εξευτελιστικό επίπεδο λέγοντας ότι «εσείς τα παίρνετε από προγράμματα» είναι επιεικώς απαράδεκτη και είναι αντίστοιχη με τη λογική που κρατάει τους μισθούς του ΕΣΥ σε εξίσου δραματικό επίπεδο λέγοντας ότι αυτοί παίρνουν το «φακελάκι»,  και δεν έχει καμία σχέση με το κράτος πρόνοιας.  

Οι πανεπιστημιακοί όμως δεν παίρνουμε φακελάκι αλλά δίνουμε μάχη με την γραφειοκρατία και ανταγωνιζόμαστε ξένους συναδέλφους χωρίς καμία διοικητική βοήθεια για κάποια πολύ περιορισμένα σε αριθμό προγράμματα. Δεν υπάρχουν για όλους τέτοια ερευνητικά προγράμματα, είναι λίγα, άρα δουλεύουμε εκατοντάδες εργατοώρες που πολύ συχνά δεν αποδίδουν τίποτα. Έχουμε όμως στερήσει αυτές τις ώρες από τους φοιτητές μας! Αυτή η ελληνική λογική, «βρείτε λεφτά μόνοι σας», οδηγεί σε υποβάθμιση του δημόσιου πανεπιστήμιου.

Και βεβαίως δεν έχουν αυτή τη λογική στην Δυτική Ευρώπη γιατί στηρίζουν την δημόσια εκπαίδευση με καλούς μισθούς για να προσελκύουν τους καλούς επιστήμονες στα πανεπιστήμια αλλά και με βοηθητικό προσωπικό για την προσέλκυση προγραμμάτων. Και μην μου πείτε ότι δεν υπάρχουν χρήματα για να έχουμε αξιοπρεπείς μισθούς όταν δημόσιες επιχειρήσεις δίνουν παχυλούς μισθούς και απίστευτα ποσά για εφάπαξ!  

Ο πρώτος μισθός στο πανεπιστήμιο, ο μισθός στη βαθμίδα δηλαδή του επίκουρου καθηγητή, που σημαίνει επιστήμονας γύρω στα 40 με πολλές δημοσιεύσεις, είναι 1300 ευρώ! Και μετά από 35 χρόνια υπηρεσίας θα φτάσει τα 2.300 ευρώ, λίγο πριν την συνταξιοδότηση! Ντροπή να είναι  αυτός ο μισθός θέμα πολιτικής επιλογής των κυβερνήσεων του 21^ου αιώνα!  Ντροπή για την υποκρισία που διακατέχει όσους μιλούν για brain gain και διατείνονται ότι Έλληνες επιστήμονες που είναι στο εξωτερικό θα επιστρέψουν με αυτές τις συνθήκες και αυτούς τους μισθούς στην Ελλάδα.

Το δεύτερο θέμα που εγείρεται είναι η αναλογία διδασκόντων/διδασκομένων. Το πανεπιστήμιο δεν είναι εκπαιδευτήριο για να έχει ένα διδάσκοντα για 100 φοιτητές. Και η αναλογία αυτή είναι βασικός δείκτης στην αξιολόγηση και κατάταξη των πανεπιστημίων διεθνώς! Και εμείς είμαστε τελευταίοι στην Ευρώπη! Εμείς μάλιστα που σε μεγάλο βαθμό έχουμε κάνει σπουδές στη Δυτική Ευρώπη σ’ αυτή θέλουμε να μοιάσουμε, όχι στην Κύπρο που είναι στο πάτο των διεθνών κατατάξεων! Πανεπιστήμιο είναι να υπάρχει η δυνατότητα μικρών ομάδων των 10 ή 20 ατόμων για την εισαγωγή στην έρευνα. Η πανεπιστημιακή εκπαίδευση και έρευνα είναι προϋπόθεση για την ανάπτυξη κάθε χώρας. Η πραγματικά ελεύθερη έρευνα είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να οδηγήσει σε πραγματικά μεταρρυθμιστικές ιδέες και τεχνολογίες και όπως έχει επισημανθεί ήδη από συναδέλφους, σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες, όπως η Ελβετία, βλέπουν την ελεύθερη έρευνα ως μια σπουδαία επένδυση, και οι εταιρείες που δημιουργούνται από την έρευνα στα πολυτεχνεία της, επιστρέφουν την επένδυση στο 20πλάσιο. 

Το δημόσιο πανεπιστήμιο προσφέρει στη χώρα πολίτες και ανθρώπινο δυναμικό μορφωμένο και με τις απαιτούμενες γνώσεις και δεξιότητες, και έρευνα που εξυπηρετεί τις αναπτυξιακές ανάγκες της χώρας. Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, ανύπαρκτα στις διεθνείς κατατάξεις, είναι απλώς εκδοτήρια διπλωμάτων χαμηλών προσόντων. Αν παράγουμε άτομα με χαμηλά προσόντα, χαμηλή θα είναι και η ανάπτυξη της χώρας μας. Και αν εμείς δεν φροντίσουμε ως χώρα τα δημόσια πανεπιστήμια ώστε να έχουμε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης γιατί θα φροντίσει ο κάθε ιδιώτης ή το ξένο παράρτημα; Πάντως στο ν/σ που κατατέθηκε και στα 96 άρθρα που αφορούν τα δημόσια πανεπιστήμια δεν υπάρχει ΚΑΝΕΝΑ μέτρο ενίσχυσης!

Το επιτελείο Μητσοτάκη κάνει τα πάντα για να απαξιώσει το Δημόσιο Πανεπιστήμιο και να δημιουργήσει τον απαιτούμενο κοινωνικό αυτοματισμό υπέρ της ίδρυσης ιδιωτικών Πανεπιστήμιων και λίγο όψιμα θυμήθηκαν κάποιοι, δηλαδή  μετά από 50 χρόνια, επειδή τώρα τους βολεύει, ότι το άρθρο 16 είναι χουντικής έμπνευσης. Μήπως γενεές και γενεές Συνταγματολόγων που εργάσθηκαν για όλες τις μέχρι τώρα αναθεωρήσεις του δημοκρατικού Συντάγματος του 75, παρέμεναν επί δεκαετίες τυφλοί μπροστά σε αυτήν την συγκλονιστική ανακάλυψη και αποκάλυψη των ημερών μας?  (διερωτάται και ο συνάδελφος Μιχαήλ Παρούσης του Πανεπιστημίου Πατρών).

Στην πραγματικότητα το πανεπιστήμιο Λευκωσίας με τα γνωστά funds που ελέγχουν πολλά ιδιωτικά νοσοκομεία στην Αττική και όχι το Χαρβαρντ θα ιδρύσουν την πρώτη ιδιωτική ιατρική σχολή  στο Ελληνικό και θα εισαχθούν αυτοί που επειδή δεν κατάφερναν να μπουν στο δημόσιο, πήγαιναν στις βαλκανικές χώρες. Αποκρύπτεται όμως ότι μέχρι τώρα όσοι σπούδαζαν ιατρική σ’ αυτές τις χώρες έπρεπε στη συνέχεια να δώσουν εξετάσεις στην Ελλάδα σε κάποια μαθήματα για να πάρουν ισοτιμία και δεν γίνονταν τίποτα αυτόματα. Τώρα, θα αποκτήσουμε γιατρούς από σχολές που οι διδάσκοντες δεν θα έχουν όλοι ούτε καν διδακτορικό! Στις υγείες μας!

* Ιστορικός, Καθηγήτρια στο τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΕΚΠΑ- αν. τομεάρχης Παιδείας ΠΑΣΟΚ Κινήματος Αλλαγής