Η βελόνα προς τα αριστερά. Του Γιάννη Νικολάου

Η πολιτική συμμαχιών είναι πάντα κρίσιμη επιλογή για κάθε κόμμα και ουδέποτε ουδέτερη. Η κατεύθυνσή της δεν είναι επιλογή τακτικής, εξαρτάται από ιδεολογικές και προγραμματικές συγκλίσεις κοινωνικά σηματοδοτημένες. Οι διαχωριστικές γραμμές στην πολιτική γεωγραφία και στις κοινωνικές αναφορές δεν αφορούν την τακτική κάθε κόμματος, αλλά την ουσία της στρατηγικής του. Αν η βελόνα δείχνει προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά δεν είναι θέμα τακτικής, είναι στρατηγική επιλογή.

Οι τακτικές επιλογές αφορούν τον τρόπο, τον χρόνο, τη μέθοδο. Εξαρτώνται από τη διαμορφούμενη πολιτική πραγματικότητα, τις ανάγκες της εκάστοτε συγκυρίας, τον συσχετισμό δυνάμεων, τις προθέσεις των άλλων κομμάτων. Αν οι πολιτικές συμμαχίες αντιμετωπίζονται ως τακτική, όλοι μπορούν υπό προϋποθέσεις να συμπράξουν με όλους, αφού υποχωρούν οι κοινωνικές αναφορές και πάει περίπατο οποιαδήποτε συζήτηση για ιδεολογία και διαχωριστικές γραμμές.

Στην περίπτωση του ΠΑΣΟΚ συμβαίνει το παράδοξο: ενώ ο Ν. Ανδρουλάκης έχει δηλώσει ότι όσο είναι πρόεδρος το κόμμα δεν πρόκειται να συνεργαστεί κυβερνητικά με τη Ν.Δ., η συζήτηση συνεχίζεται. Οι αμφίσημες δηλώσεις κάποιων στελεχών δεν θα ήταν ικανές να συντηρήσουν την καχυποψία, αν το ΠΑΣΟΚ ξεκαθάριζε τι σημαίνει η «αυτόνομη πορεία» του και με ποιους θα επιδιώξει να κυβερνήσει στην (απίθανη) περίπτωση που η πολιτική αριθμητική έρθει όπως ελπίζει.

Είναι αυτονόητο ότι κάθε κόμμα έχει τη δική του στρατηγική. Η αυτόνομη στρατηγική όμως δεν αποκλείει συνεργασίες και η διακριτή πολιτική ταυτότητα δεν αναιρεί τις πολιτικές συγγένειες και την τοποθέτηση σε μια ευρύτερη παράταξη.

Εδώ όμως αρχίζουν οι παρεξηγήσεις. Κατά μία αντίληψη που ενδημεί στο εσωτερικό του κόμματος, το ΠΑΣΟΚ με την «αυτόνομη πορεία» του είναι κόμμα «ανάδελφο», μοναχικό, χωρίς συμμαχίες, με έναν ιδιότυπο εγωισμό που θεωρεί περίπου κληρονομικό δικαίωμα την εκλογική του επικράτηση. Στην ακραία μάλιστα εκδοχή της, η αντίληψη αυτή θεωρεί ότι το θέμα δεν είναι να ηττηθεί η Ν.Δ., αλλά να ηττηθεί αποκλειστικά από το ΠΑΣΟΚ.

Η πολιτική ηγεμονία του μεγάλου ΠΑΣΟΚ της Μεταπολίτευσης βασίστηκε στη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε δύο παρατάξεις: τη Δεξιά και την ευρεία δημοκρατική παράταξη. Δεν αναζητούσε τις πολιτικές συμμαχίες σε θολά, κοινωνικά ουδέτερα, ασαφή κεντρώα ύδατα.

Το «ούτε-ούτε», οι ίσες αποστάσεις από τη Ν.Δ. και τις προοδευτικές δυνάμεις αποφεύγουν να επιλέξουν πλευρά και ευνοούν την πολιτική κυριαρχία της Δεξιάς. Αποτελούν ίσως βολική απάντηση για να μη διαταραχθούν εσωκομματικές ισορροπίες αλλά καθηλώνουν το ΠΑΣΟΚ στη σημερινή μικρή εκλογική του δύναμη.

Ο φυσικός χώρος για να αναζητήσει το ΠΑΣΟΚ συγκλίσεις και συνεργασίες είναι οι δυνάμεις του προοδευτικού χώρου που ενδιαφέρονται να συμβάλουν στη διαμόρφωση κυβερνητικής προοπτικής και αλλαγής της πορείας της χώρας.

Οι συγκλίσεις γίνονται για το σήμερα και το αύριο, ουδέποτε άλλωστε έγιναν συμφωνώντας για το παρελθόν. Ο καθείς έχει το αφήγημά του και την ιστορία του. Η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ έχει την ευθύνη να δημιουργήσει το κατάλληλο κλίμα για συγκλίσεις, όχι να οξύνει και να αναπαραγάγει τις αντιπαλότητες του χθες.

Θεμιτή η επιδίωξη κάθε κόμματος για την καλύτερη δυνατή επίδοση στις προσεχείς εκλογές, αλλά το ερώτημα είναι με ποια πολιτική θα πορευτεί η χώρα στα επόμενα χρόνια, όχι ποιος θα είναι δεύτερος. Ερώτημα πολιτικής κυριαρχίας λοιπόν και όχι καταγραφής ποσοστών.

Οι κάθε λογής θιασώτες της αναμονής δεν ανήκουν προφανώς στους άνεργους, τους μισθωτούς της μερικής απασχόλησης, των απλήρωτων υπερωριών, του βασικού μισθού, τους ταλαιπωρημένους του ΕΣΥ… Εχουν την πολυτέλεια να περιμένουν.

Το ΠΑΣΟΚ θα αποτελέσει παράγοντα της ήττας της Ν.Δ. στις εκλογές ή παράγοντα της διατήρησής της στην εξουσία, απέχοντας από διεργασίες συγκλίσεων για εναλλακτική κυβερνητική λύση; Η συνεργασία με τη Ν.Δ. δεν φαίνεται να έχει εξαφανιστεί από το μυαλό ορισμένων. Μπορεί, άλλωστε, να διευκολυνθεί εν τοις πράγμασι διά της «υπερήφανης» απομόνωσης, της «αυτόνομης» πορείας και του «ούτε-ούτε».

Ας υποθέσουμε ότι η επίσημη γραμμή του ΠΑΣΟΚ ήταν η ακόλουθη:

● Το ΠΑΣΟΚ αναλαμβάνει πρωτοβουλία ανοιχτού προγραμματικού διαλόγου με όλες τις προοδευτικές δυνάμεις που επιθυμούν να συμμετάσχουν στην αναζήτηση συγκλίσεων κυβερνητικής προοπτικής.

● Αποκλείει τη συμμετοχή του σε κυβέρνηση με τη Ν.Δ. οποτεδήποτε, για οποιονδήποτε λόγο και με οποιαδήποτε ηγεσία της.

● Αν είναι πρώτο κόμμα θα επιδιώξει τον σχηματισμό κυβέρνησης με τις παρούσες τότε στο Κοινοβούλιο προοδευτικές δυνάμεις που θα επιθυμούν να συμμετάσχουν και να συμφωνήσουν σε κοινό πρόγραμμα.

Mήπως αυτή η στρατηγική θα τοποθετούσε το ΠΑΣΟΚ πιο κοντά στις ρίζες του και στην προσπάθεια ανασύνθεσης του ευρύτερου προοδευτικού χώρου;

*Πρώην μέλος του Εκτελεστικού Γραφείου και της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ

Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών